दात दुखणे किंवा हिरड्यांतून रक्त येणे ही तोंडाच्या आरोग्याशी संबंधित सामान्य पण दुर्लक्षित लक्षणे आहेत. सुरुवातीला किरकोळ वाटणाऱ्या या तक्रारी वेळेवर लक्ष दिले नाही तर पुढे गंभीर समस्यांचे रुप घेऊ शकतात. (toothache and bleeding gums? Serious symptoms of 'this' disorder in the body - 3 things that cause toothache)त्यामुळे दात दुखण्याची आणि हिरड्यांतून रक्त येण्याची सामान्य कारणे समजून घेणे महत्त्वाचे ठरते.
दात किडणे हे दात दुखण्याचे सर्वात सामान्य कारण आहे. सतत गोड पदार्थ, चिकट खाद्यपदार्थ किंवा साखरयुक्त पेये घेतल्याने दातांवर जंतुसंसर्ग वाढतो. हे जंतू दातांच्या पृष्ठभागावर आम्ल तयार करतात, ज्यामुळे दाताची वरची आवरणे हळूहळू झिजतात आणि आतल्या नसा उघड्या पडतात. यामुळे थंड, गरम किंवा गोड खाल्ल्यावर तीव्र वेदना जाणवतात. हिरड्यांतून रक्त येण्याचे प्रमुख कारण म्हणजे हिरड्यांची सूज. दात नीट न घासल्यामुळे दातांवर साठलेला मळ आणि टार्टर हिरड्यांना त्रास देतो. यामुळे हिरड्या लाल दिसतात सुजतात आणि ब्रश करताना किंवा कधी कधी आपोआपही रक्त येऊ शकते. ही स्थिती सुरुवातीला 'जिंजिव्हायटिस' म्हणून ओळखली जाते.
कठीण किंवा चुकीच्या पद्धतीने दात घासणे हेही हिरड्यांना इजा पोहोचवू शकते. फार कडक ब्रश वापरणे, जास्त जोर लावून ब्रश करणे किंवा चुकीच्या हालचाली केल्यास हिरड्या दुखावल्या जातात. यामुळे हिरड्यांतून रक्त येणे आणि दातांच्या मुळाजवळ संवेदनशीलता वाढणे अशी लक्षणे दिसतात. दातांची रचना बिघडलेली असणे किंवा दातांची गर्दी असणे हेही एक कारण ठरु शकते. अशा दातांमध्ये अन्नकण अडकून राहतात आणि नीट साफसफाई होत नाही. त्यामुळे जंतुसंसर्ग वाढून दात दुखणे आणि हिरड्यांच्या समस्या निर्माण होतात. काही वेळा दात दुखणे हे दातांच्या मुळाशी झालेल्या संसर्गामुळे होते. जुनाट किड, तुटलेला दात किंवा दात सैल झाल्यामुळे जंतू मुळापर्यंत पोहचणे असे त्रासही उद्भवतात. अशावेळी दात सतत दुखणे, सूज येणे किंवा पस तयार होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
हिरड्यांतून रक्त येण्यामागे पोषणतत्त्वांची कमतरताही कारणीभूत ठरते. विशेषतः व्हिटॅमिन सी आणि व्हिटॅमिन के यांच्या कमतरतेमुळे हिरड्या कमकुवत होतात. यामुळे रक्तस्त्राव होऊ शकतो. तसेच शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी असल्यास तोंडातील संसर्ग लवकर वाढतो.
हार्मोनल बदलही काही लोकांमध्ये हिरड्यांच्या तक्रारी वाढवू शकतात. गर्भधारणा, किशोरावस्था किंवा मेनोपॉजच्या काळात हार्मोन्समध्ये होणाऱ्या बदलांमुळे हिरड्या अधिक संवेदनशील होतात आणि रक्त येण्याची शक्यता वाढते. एकूणच, दात दुखणे आणि हिरड्यांतून रक्त येणे ही लक्षणे दुर्लक्षित करण्यासारखी नाहीत. ही तोंडाच्या स्वच्छतेकडे, आहाराकडे किंवा एकंदर आरोग्याकडे लक्ष देण्याची सूचना देतात. वेळेवर कारण ओळखून योग्य काळजी घेतल्यास पुढील गंभीर त्रास टाळता येतो.