सौरभ गुप्ता,
हेड ऑफ इक्विटी
बजाज फिनसर्व एसेट मैनेजमेंट
बाजार जेव्हा एकाच जागी रेंगाळतो, तेव्हा त्या वेळेबद्दल लोकांचे बरेच चुकीचे समज असतात. मोठी तेजी किंवा खूप चढ-उतार होऊन गेल्यानंतर बाजार बऱ्याचदा जरा शांत होतो. या काळात कंपन्यांची खरी कमाई आणि त्यांच्या शेअरच्या किमती यांचा ताळमेळ बसू लागतो आणि त्यांचं नेमकं मोल पुन्हा एकदा स्पष्ट होतं. असा काळ गुंतवणूकदारांच्या संयमाची खरी कसोटी पाहणारा असतो. पण गुंतवणुकीचं नियोजन करण्याच्या बाबतीत पाहायचं झालं, तर हा काळ मोठा कष्टाचा असतो. कारण अशा वेळी मिळणारं यश हे बाजार नेमका कुठे चाललाय यावर नसतं, तर तुम्ही कसं डोकं चालवून बेत आखला आहे, गुंतवणुकीत किती शिस्त पाळली आहे आणि त्याची अंमलबजावणी कशी केली आहे, यावरच सगळं काही अवलंबून असतं.
आता २०२५ हे वर्ष संपत आलेलं असताना भारतीय शेअर बाजारातही नेमकं हेच चित्र दिसलं. आधी जोरात तेजी आली होती, पण वर्षाचे शेवटचे काही महिने 'निफ्टी ५०' एकाच जागी रेंगाळला. यापुढेही नेमका कोणत्या दिशेला धावेल, याचा सध्या काही पत्ता लागत नाहीये. पण मुख्य आकडा जागचा हलत नाहीये म्हणजे कमाईची संधी संपली, असं मात्र मुळीच समजू नका. बाजार जेव्हा असा एका जागी रेंगाळतो, तेव्हा खरंतर वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये आणि गटांमध्ये खूप फरक पाहायला मिळतो. नफा काही सगळीकडे सारखा मिळत नाही. यामुळे होतं काय की, वरवर पाहताना जरी मुख्य बाजार जागच्या जागी स्थिर वाटला, तरी आतमध्ये मात्र कधी एखादा उद्योग आघाडीवर असतो तर कधी दुसरा.
बाजार जेव्हा असा एकाच जागी रेंगाळत बसतो, तेव्हा अशा गुंतवणुकीची मोठी समस्या निर्माण होते जी एकाच साच्यात किंवा जुन्या पद्धतीत अडकून पडली आहे. अशा वेळी मिळणारा नफा फक्त बाजार किती जोरात धावतोय यावर नसतो. त्यापेक्षा, तुम्ही किती बारकाईने संधी शोधता, पैसा नेमका कुठे ओतता आणि एकेक कंपनी किती चोख पारखून निवडता, यावरच तुमचं सगळं यश अवलंबून असतं. अशा वेळी, जशी परिस्थिती असेल तसं स्वतःला वळवून घेण्याची तयारी असणंच सगळ्यात फायद्याचं असतं. ज्या योजनांना सगळीकडे गुंतवणूक करण्याची मोकळीक असते, त्या अशा रेंगाळणाऱ्या बाजारासाठी एकदम चपखल बसतात. यात कंपनीच्या आकाराचे कसलेही कडक नियम आडवे येत नाहीत, त्यामुळे जशी संधी दिसेल तसा पैसा मोठ्या, मध्यम किंवा अगदी छोट्या कंपन्यांमध्ये जशी गरज असेल तसा वळवता येतो.
बाराजाचा नेम नाही
बाजारात नक्की काय होईल याचा जेव्हा नेम नसतो, तेव्हा लोक अशा कंपन्यांना जास्त भाव देतात ज्यांची कमाई कठीण काळातही डळमळीत होत नाही आणि ज्यांचं काम बिनबोभाट सुरू असतं. एकदा का पुढचं चित्र नीट दिसायला लागलं की, मग अशा काही निवडक कंपन्यांमध्ये पैसा वाढवता येतो, ज्यांच्यात भविष्यात मोठी भरारी घेण्याची ताकद असते.
परिस्थिती बघून स्वतःला वळवून घेणं म्हणजे काही फक्त थोड्या वेळेसाठी बाजाराचा अंदाज लावणं नाहीये, हे आधी लक्षात घ्या. उलट, धंद्यात नेमके काय बदल होतायत, कंपन्यांचे भाव काय आहेत आणि त्यांचा नफा कसा वाढतोय, हे सगळं पारखून घेतलेला हा एक पक्का आणि शिस्तबद्ध निर्णय असतो. ज्या बाजारात आज एक तर उद्या दुसरा उद्योग आघाडीवर असतो, तिथे स्वतःला जुळवून घेण्याची हीच सवय तुमच्या गुंतवणुकीला खरी ताकद देते आणि तुम्हाला इतरांपेक्षा वेगळं आणि सरस ठरवते.
वेळेनुसार स्वतःला बदलण्याचा सोपा मार्ग कोणता?
वेळेनुसार स्वतःला बदलण्याचा सगळ्यात सोपा मार्ग म्हणजे आपला पैसा भविष्यात येणाऱ्या मोठ्या बदलांशी जोडून ठेवणं. बाजार जरी सध्या एकाच जागी रेंगाळत असला, तरी भारताच्या प्रगतीची गाडी मात्र कुठेच थांबलेली नाही. देशाची वाढती भरभराट, सरकारी निर्णयांतला पक्कापणा आणि लोकांची दिवसेंदिवस वाढणारी मागणी यामुळे या प्रवासाला चांगलीच जोड मिळतेय. यात लोकांची खरेदी करण्याची हौस, धंद्यापाण्यात येणारी शिस्त, आरोग्य आणि स्वतःच्या प्रकृतीची काळजी, तसंच पैशांच्या व्यवहारांचा वाढता पसारा अशा अनेक गोष्टी येतात.यात नव्या तंत्रज्ञानाचा वापर आणि ऊर्जेची नवी साधनं अशा कितीतरी गोष्टी येतात. कारखानदारीचं क्षेत्र जरी या सगळ्यातला महत्त्वाचा भाग असलं, तरी इथे मिळणाऱ्या संधींचा पसारा खूप मोठा आहे. या संधी वेगवेगळ्या धंद्यांमध्ये आणि अगदी छोट्यांपासून ते मोठ्या कंपन्यांपर्यंत सगळीकडेच पसरलेल्या आहेत.
बाजार जेव्हा असा एकाच जागी रेंगाळतो, तेव्हा या मोठ्या बदलांचा परिणाम काही सगळीकडे सारखा दिसत नाही. यामुळे वेगवेगळ्या धंद्यांच्या कामात आणि कामगिरीत मोठा फरक जाणवतो. अशा वेळी एकेक उद्योग नीट तपासून आणि पारखून निवडण्याला खूप महत्त्व असतं. कारण ज्यांच्या धंद्याचा पाया पक्का आहे, जे आपला पैसा अगदी विचार करून वापरतात आणि ज्यांचं काम नेहमी चोख असतं, तेच उद्योग इतरांपेक्षा उजवे ठरतात आणि आपली स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण करतात. बाजार असा एका जागी रेंगाळल्यामुळे पैसे लावणाऱ्यांना एक मोठा मोका मिळतो. यामुळे चांगल्या आणि दणकट कंपन्या अवाजवी पैसे न मोजता विकत घेता येतात. एरवी जेव्हा सगळीकडे मोठी तेजी असते, तेव्हा अशा कंपन्यांचे भाव अवाच्या सव्वा वाढलेले असतात, पण बाजार जेव्हा असा शांत असतो, तेव्हा त्या अगदी रास्त किमतीत पदरात पाडून घेता येतात.
या संधी छोट्यांपासून मोठ्यांपर्यंत अशा सगळ्याच कंपन्यांमध्ये पाहायला मिळतात. मोठ्या कंपन्यांचा पसारा मोठा असतो, त्यामुळे तिथे पैसा लावल्यावर एक प्रकारची खात्री आणि मजबूती मिळते. तर दुसरीकडे, मध्यम आणि छोट्या कंपन्या नवनवीन प्रयोग करत असतात, त्यामुळे तिथे वेगाने प्रगती करण्याचा मोठा मोका असतो; विशेषतः अशा कंपन्यांमध्ये जिथे त्यांचं काम किती चोख चाललंय हे डोळ्यांना स्पष्ट दिसतं. अशा प्रकारे सगळ्याच प्रकारच्या कंपन्यांमध्ये पैसा लावण्याच्या या पद्धतीमुळे आपल्याला या छोट्या-मोठ्या कंपन्यांच्या नफ्यात वाटा मिळवता येतो. यात जशी एखादी चांगली संधी डोळ्यासमोर येईल, तसा पैसा गरजेनुसार आणि सोयीनुसार तिथे गुंतवता येतो.
आधीचा अनुभव असं सांगतो की, बाजार जेव्हा असा संथ किंवा शांत असतो ना, तेव्हा तो खरंतर पुढच्या मोठ्या भरारीसाठी आपली तयारी करत असतो. अशा वेळी आपला पैसा वेगवेगळ्या ठिकाणी विभागून लावणं म्हणजे फक्त धोका टाळणं नसतं, तर ते त्यापेक्षाही कितीतरी जास्त फायद्याचं असतं. वेगवेगळे धंदे जेव्हा प्रगतीच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर असतात, तेव्हा ज्यांनी आपली गुंतवणूक विखुरलेली ठेवली आहे, त्यांना प्रगतीच्या अनेक संधी नीट पकडता येतात. यात सगळ्यात मोठा फायदा हाच की, आपण फक्त एकाच धंद्यावर किंवा एकाच गोष्टीवर पूर्णपणे विसंबून राहत नाही. थोडक्यात सांगायचं तर, जेव्हा बाजार एका जागी रेंगाळतोय पण देशाची आर्थिक प्रगती मात्र जोरात सुरू आहे, अशा काळात लवचिक राहणं हा केवळ एक पर्याय नसून ती काळाची गरज आहे.