नागपूर : विदर्भ आणि मराठवाडा भागात वाघ व बिबट्यांच्या वाढत्या वावरामुळे शेतकरी आणि नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले असताना, यावर तोडगा काढण्यासाठी नागपूरमधील संशोधकांनी एक नाविन्यपूर्ण सुरक्षा यंत्रणा विकसित केली आहे. (Leopard Attack Protection)
राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठ येथील संशोधकांनी तयार केलेल्या या उपकरणामध्ये 'हूक' दाबताच अंगाभोवती पिंजरा तयार होतो आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या आवाजामुळे हिंस्र प्राणी पळ काढतो.(Leopard Attack Protection)
कशी काम करते ही यंत्रणा?
संशोधकांनी विकसित केलेला हा पिंजरा ॲल्युमिनियमपासून तयार करण्यात आला असून, तो हलका आणि वापरण्यास सोपा आहे.
वापरकर्त्याने तो डोक्यावर बसवायचा असतो, तर उर्वरित भाग पाठीवर दुमडलेल्या अवस्थेत राहतो. वाघ किंवा बिबट्या समोर आल्यास 'हूक' ओढताच हा पिंजरा क्षणार्धात पूर्ण शरीराभोवती पसरतो आणि एक प्रकारचे संरक्षण कवच तयार होते.
साऊंड सिस्टीमची खासियत
या पिंजऱ्यामध्ये आठ स्पीकर्स बसविण्यात आले आहेत. पिंजरा सक्रिय होताच या स्पीकर्समधून 'वाचवा.. वाचवा..', ढोलाचा आवाज आणि ओरडण्याचे मोठे ध्वनी एकाचवेळी प्रसारित होतात.
या अचानक येणाऱ्या आवाजामुळे वाघ किंवा बिबट घाबरून दूर पळून जाण्याची शक्यता असते. त्याचबरोबर आसपासच्या लोकांनाही सतर्कतेचा इशारा मिळतो.
संशोधनामागील टीम
या अभिनव संकल्पनेच्या विकासात पदव्युत्तर भौतिकशास्त्र विभागाचे प्रमुख डॉ. संजय ढोबळे आणि डॉ. आंबेडकर महाविद्यालयातील डॉ. अमित रमेश बनसोड यांचा महत्त्वाचा सहभाग आहे.
नागरिकांच्या आणि शेतकऱ्यांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य देत हे संशोधन करण्यात आले आहे.
खर्च आणि पेटंट
या ॲल्युमिनियम पिंजऱ्याची निर्मिती सुमारे ६ हजार रुपयांत होऊ शकते. विशेष म्हणजे, या डिझाईनला भारत सरकारच्या पेटंट कार्यालयाकडून नोंदणी प्रमाणपत्रही मिळाले आहे. त्यामुळे भविष्यात या यंत्रणेचा व्यापक वापर होण्याची शक्यता आहे.
पुढील टप्पा – प्रत्यक्ष चाचणीची गरज
संशोधकांच्या मते, या उपकरणाची प्रभावीता तपासण्यासाठी वन विभागाने एखाद्या गावात प्रायोगिक स्वरूपात चाचणी करणे आवश्यक आहे.
ग्रामीण भागात वाघ-बिबट्यांचा धोका लक्षात घेता ही यंत्रणा उपयुक्त ठरू शकते.
वाढत्या मानव-वन्यजीव संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ही नाविन्यपूर्ण कल्पना नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी महत्त्वाची ठरू शकते.
योग्य चाचणी आणि अंमलबजावणी झाल्यास, भविष्यात वाघ-बिबट्यांच्या हल्ल्यांपासून संरक्षणासाठी हा पिंजरा प्रभावी उपाय ठरू शकतो.
एका ॲल्युमिनियम पिंजऱ्याच्या निर्मितीसाठी ६ हजारांचा खर्च अपेक्षित आहे. संबंधित संशोधनाला भारत सरकारच्या पेटंट कार्यालयाकडून डिझाईन नोंदणी प्रमाणपत्रही प्राप्त झाले आहे. हे संशोधन वास्तवात साकारण्यासाठी वन विभागाने एखाद्या गावात प्रायोगिक स्तरावर चाचपणी करावी.- डॉ. संजय ढोबळे, भौतिकशास्त्र विभाग प्रमुख, नागपूर विद्यापीठ