आयुष्याच्या प्रवासात धावता धावता कधीतरी अचानक पाय थबकतात. वयाची चाळीशी जवळ येते किंवा ओलांडली जाते आणि एक विचित्र संभ्रम मनाला विळखा घालतो. बाहेरून पाहणाऱ्याला आपलं आयुष्य किती 'सेटल्ड' वाटतं ना? हाताशी चांगली नोकरी आहे, हक्काचं घर आहे, गजबजलेलं कुटुंब आहे आणि संसाराची गाडीही रुळावर आहे. पण तरीही, रात्री शांतपणे डोळे मिटल्यावर किंवा पहाटेच्या त्या संधिसमयात मनाच्या एका कोपऱ्यात ती अनामिक पोकळी डोकं वर काढतेच— "मी खरंच आनंदी आहे का?"
आपण स्वतःलाच विचारतो, "अरे, सगळं तर आहे, मग हा उदासपणा कुठून येतोय?" या प्रश्नाचं उत्तर बाहेरच्या झगमगाटात नसतं, तर ते दडलं असतं आपल्या आतल्या कोलाहलात.
आनंदाच्या आड येणाऱ्या तीन गोष्टी
आपण आनंदी नसतो, कारण आपण नकळत काही सापळ्यांत अडकलेलो असतो.
१. तुलनेचा सापळा (The Comparison Trap): आजचं जग हे 'दिसण्याचं' आहे. सोशल मीडिया उघडला की कोणाचं तरी परदेशातील फिरणं दिसतं, कोणाचे ब्रँडेड कपडे, तर कोणाचं यश. आपण आपलं 'पडद्यामागचं' खरं आयुष्य इतरांच्या एडिट केलेल्या 'हायलाईट्स'शी तोलू लागतो. "तिच्याकडे आहे तसं माझ्याकडे का नाही?" या प्रश्नातच आपल्या वाट्याचा आनंद विरून जातो. विसरतो आपण की, प्रत्येक गुलाबाच्या झाडाला काटे असतातच, फक्त फोटोत ते दिसत नाहीत.
२. 'उद्या'च्या प्रतीक्षेत 'आज'चा बळी: आपण आनंदाला एका अटीत बांधून टाकलंय. "ज्या दिवशी पगार वाढेल, तेव्हा मी खुश होईन," "जेव्हा स्वतःचं घर होईल, तेव्हा मी सुखी होईन." आपण भविष्याच्या मृगजळामागे इतकं धावतो की, आज हाताशी असलेला हा क्षण आपण अनुभवतच नाही.
३. स्वतःला विसरण्याचा 'स्वार्थी' नसलेला प्रवास: दुसऱ्यांच्या गरजा पूर्ण करता करता, मुलांच्या करिअरची काळजी वाहता वाहता आणि घराला घरपण देता देता आपण स्वतःलाच हरवून बसतो. आपले जुने छंद, आपलं आरोग्य आणि आपली मानसिक शांतता या गोष्टी कुठेतरी अडगळीत पडतात. जेव्हा आपण स्वतःच्या अस्तित्वाकडे दुर्लक्ष करतो, तेव्हा आयुष्य एखाद्या यंत्रासारखं नीरस वाटू लागतं.
पुन्हा आनंदाची वाट धरताना...
या अस्वस्थतेतून बाहेर पडण्यासाठी हिमालयात जाण्याची गरज नाही, तर रोजच्या जगण्यात छोटे छोटे बदल करणं पुरेसं आहे.
कृतज्ञतेची ऊब: दिवस मावळताना फक्त ३ अशा गोष्टी आठवा ज्यांनी तुम्हाला हसू दिलं. तो फक्कड चहा, मैत्रिणीचा अचानक आलेला फोन किंवा स्वतःच्या हाताने बनवलेला रुचकर स्वयंपाक. जे नाहीये त्यापेक्षा जे 'आहे', त्याकडे पाहण्याची नजरच आनंदाचा आलेख उंचावते.
डिजिटल डिटॉक्स: कधीतरी तो फोन बाजूला ठेवून खिडकीबाहेरच्या निसर्गाशी नातं जोडा. एखाद्या जुन्या पुस्तकाच्या पानात हरवून जा किंवा प्रत्यक्ष माणसांना भेटून गप्पा मारा. स्क्रीनवरच्या लाईक्सपेक्षा खऱ्या आयुष्यातील हास्य जास्त समाधान देतं.
'नाही' म्हणण्याची ताकद: जर एखादी गोष्ट तुम्हाला आतून पोखरत असेल, तर ती नाकारायला शिका. स्वतःच्या मानसिक आरोग्याला प्राधान्य देणं हा स्वार्थीपणा नसून ती स्वतःप्रती असलेली 'जगण्याची ऊर्मी' आहे.
छोट्या यशाचा सोहळा: मोठ्या ध्येयांच्या मागे धावताना रोजच्या छोट्या अचिव्हमेंटकडे दुर्लक्ष करू नका. आजचं काम वेळेत पूर्ण झालं? स्वतःची पाठ थोपटा. स्वतःचं कौतुक करायला विसरू नका.
शरीराची हालचाल: दिवसातून फक्त १५-२० मिनिटं चाला किंवा व्यायाम करा. जेव्हा शरीर हलतं, तेव्हा मनही मोकळं होतं. ते 'हॅप्पी हार्मोन्स' तुमच्या मनावरील मरगळ झटकून टाकतात.
अशी यादी काढली तर फार मोठी आहे. पण बदलाची सुरुवात करायला तूर्तास एवढे मुद्दे पुरेसे आहेत, नाही का? 'इंग्लिश विंग्लिश' सिनेमातली श्रीदेवी अशा क्षणी आपले प्रतिबिंब वाटते. पण नुसता सिनेमा बघायचा नाही तर स्वतःमध्ये तिच्यासारखा बदलही घडवायचा. आत्मविश्वासाने जगायचं. कारण चाळीशी म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, तर एक प्रगल्भ सुरुवात आहे. या वळणावर स्वतःला पुन्हा भेटायला शिका. आनंद हा शोधायचा नसतो, तो अनुभवायचा असतो—अगदी आता, याच क्षणी!