घरच्या घरी कुंडीत किंवा बागेत मिरचीचे रोप लावणे ही अतिशय सोपी आणि समाधान देणारी प्रक्रिया आहे. ताज्या, तिखट आणि विषमुक्त मिरच्या मिळवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाची पायरी म्हणजे योग्य बियांची निवड करणे. तुम्ही बाजारातून दर्जेदार संकरित बियाणे आणू शकता किंवा घरातील सुक्या लाल मिरचीतील बिया देखील वापरू शकता. (How To Grow Chilli Plant At Home)
मिरची लावण्यासाठी पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी सुपीक माती आवश्यक असते. यासाठी साधारण ५०% बागेतील माती, ३०% शेणखत किंवा गांडूळ खत आणि २०% कोकोपीट किंवा वाळू यांचे मिश्रण तयार करावे. हे मिश्रण कुंडीत भरण्यापूर्वी कुंडीला खाली छिद्र असल्याची खात्री करावी, जेणेकरून जास्तीचे पाणी बाहेर निघून जाईल आणि मुळे सडणार नाहीत.
मिरचीची थेट लागवड करण्यापेक्षा प्रथम 'नर्सरी' तयार करणे अधिक फायदेशीर ठरते. एका लहान ट्रेमध्ये किंवा प्लास्टिकच्या कपमध्ये माती भरून त्यात बिया अर्धा इंच खोल पेराव्यात आणि हलके पाणी शिंपडावे. साधारणपणे ७ ते १० दिवसांत या बियांना मोड येतात.
जेव्हा रोपाला ४ ते ५ पाने येतात किंवा रोप साधारण ३-४ इंचाचे होते, तेव्हा ते मुख्य कुंडीत किंवा जमिनीवर स्थलांतरित करावे. मिरचीच्या रोपाला वाढीसाठी भरपूर सूर्यप्रकाशाची गरज असते, त्यामुळे कुंडी अशा ठिकाणी ठेवावी जिथे दिवसातून किमान ५ ते ६ तास कडक ऊन मिळेल. सूर्यप्रकाश कमी असल्यास रोपाची वाढ खुंटते आणि मिरच्या कमी लागतात.
रोपाची निगा राखताना पाणी देण्याबाबत विशेष काळजी घ्यावी लागते. मातीचा वरचा थर पूर्णपणे कोरडा जाणवला तरच पाणी द्यावे. कुंडीत पाणी साचून राहिल्यास रोपाला बुरशी लागू शकते. मिरचीचे रोप ५-६ इंचाचे झाले की त्याचा शेंडा खुडावा, ज्याला 'पिंचिंग' म्हणतात.
यामुळे रोपाला बाजूने अनेक फांद्या फुटतात आणि झाड झुडूपदार होते, परिणामी मिरच्यांचे उत्पादन वाढते. दर १५ ते २० दिवसांनी मातीत थोडे शेणखत किंवा किचन वेस्टपासून बनवलेले खत दिल्यास रोपाला पोषण मिळते. फुले येण्याच्या काळात झाडाला थोडे ताक किंवा सीवीड खत दिल्यास फुलांची गळती थांबते.
मिरचीवर प्रामुख्याने 'चुरडा-मुरडा' हा रोग पडतो, ज्यामध्ये पाने आकसून जातात. यापासून वाचवण्यासाठी दर १५ दिवसांनी कडुलिंबाच्या तेलाची फवारणी करावी किंवा घरगुती आंबट ताक पाण्यात मिसळून झाडावर फवारावे. साधारण अडीच ते तीन महिन्यांत रोपाला मिरच्या लागण्यास सुरुवात होते. अशा प्रकारे, थोड्या मेहनतीने आणि योग्य नियोजनाने आपण आपल्या घराच्या बाल्कनीत किंवा गच्चीवर हिरव्यागार मिरच्यांची बाग फुलवू शकता.