Jamin Vatap : जमिनीची समान वाटणी ही वडिलोपार्जित मालमत्तेत सर्व वारसांना कायद्याने समान हक्क देते. यासाठी सहमतीने 'खातेफोड' करणे किंवा कायदेशीर वाटप (कलेक्टर/न्यायालय) करणे हा सर्वात सोपा मार्ग आहे. वडिलोपार्जित जमिनीत हिंदू वारसा कायद्यानुसार मुलगे, मुली आणि पत्नीला समान हक्क असतो.
जर वाटणी असमान झाली असेल, तर तुम्ही तहसीलदारांकडे 'महसूल कायद्याच्या कलम ८५ अन्वये' फेरवाटणीचा दावा करू शकता, तसेच 'दिवाणी न्यायालयात' चुकीच्या वाटणीविरोधात आणि हक्कासाठी दावा दाखल करणे हा कायदेशीर पर्याय आहे.
जमिनीच्या असमान वाटणीबाबत कायदेशीर उपाय :
तहसीलदार/भूमी अभिलेख कार्यालय : जर मोजणी चुकीची झाली असेल, तर तुम्ही पुन्हा मोजणीसाठी अर्ज करू शकता. जर वाटप चुकीचे झाले असेल, तर तहसिलदार स्तरावर सुनावणी होऊन दुरुस्ती केली जाऊ शकते.
दिवाणी न्यायालय (Civil Court) : जर वाटप बेकायदेशीर किंवा फसवणुकीने झाले असेल, तर योग्य हक्क मिळवण्यासाठी दिवाणी न्यायालयात 'वाटणीचा दावा' (Partition Suit) दाखल करावा.
हक्क सिद्ध करणे : वडिलोपार्जित जमिनीत मुला-मुलींना समान हक्क मिळतो. त्यामुळे योग्य वाटा मागण्यासाठी पूर्वीच्या वाटणी पत्रावर हरकत घेता येते.
पुरावे गोळा करा : जुने सातबारा, फेरफार नोंदी (Mutation records), आणि कुटुंबाची वंशावळ तयार ठेवा.
कालावधी : वाटणी चुकीची ठरवण्यासाठी योग्य कागदपत्रे आणि साक्षीदार असणे आवश्यक आहे, अन्यथा अनेक वर्षे जुन्या वाटणीला आव्हान देणे कठीण जाऊ शकते.
कायदेशीर सल्ला : प्रकरण गुंतागुंतीचे असल्यास, मालमत्ता विषयक तज्ज्ञ वकिलाचा सल्ला घेणे उत्तम ठरेल.
जमीन मालकीचा पुरावा नाही, 12 वर्ष जमिनीवर ताबा आहे, मालकी सांगता येते का, काय सांगतो कायदा?