थंडीचे दिवस सुरू झाले की घरच्या बागेतील काही नाजूक रोपं अचानक कोमेजतात, वाढ थांबते किंवा पानं पिवळी पडू लागतात. अनेक वेळा पाणी, खत किंवा सूर्यप्रकाश व्यवस्थित देऊनही झाडं सुकू लागतात. (Even plants get cold! Just do this, and potted plants will bloom in winter..)खरं तर यामागचं मुख्य कारण म्हणजे तापमानातील मोठा बदल. थंडी हा रोपांसाठी ताणाचा काळ असतो आणि योग्य काळजी न घेतल्यास त्यांची वाढ थांबून ती सुकू लागतात.
थंड वाऱ्याचा सर्वात पहिला परिणाम पानांवर होतो. तापमान अचानक खाली गेलं की रोपांच्या पेशींमधील ओलावा कमी होतो, त्या आकुंचन पावतात आणि पानं कोरडी दिसू लागतात. काही झाडांची मुळे थंडीत नीट काम करत नाहीत, त्यामुळे त्यांना मातीतील पोषण शोषून घेणं अवघड होतं. थंडीमुळे मातीही चिकट किंवा गोठल्यासारखी होते, ज्यामुळे पाणी योग्य प्रकारे शोषलं जात नाही. परिणामी रोपं वरून पिवळी आणि खाली मुळे कमकुवत होतात. शिवाय सकाळी पडणारे दव पानांवर बसल्यावर ती तपकिरी होतात. हा प्रभाव काही नाजूक फुलझाडांवर जास्त दिसतो.
योग्य उपाय केले तर रोपं निरोगी राहू शकतात आणि वाढही चांगली होते. सर्वप्रथम, थंडी संवेदनशील झाडं थेट थंड वाऱ्याला उघड्यावर ठेवू नयेत. घराच्या ओटीवर, गच्चीत किंवा खिडकीजवळ अशा ठिकाणी त्यांना थोडा आश्रय मिळेल अशा पद्धतीने हलवणे फायदेशीर ठरते. कुंड्यांना जमिनीवर न ठेवता एखाद्या स्टँडवर किंवा लाकडी पट्टीवर ठेवले तर मुळांवर होणारा परिणाम कमी होते. रात्री तापमान जास्त झाले की तर झाडांवर जाळीदार कापड, भुसभुशीत गवत घालणे फायद्याचे ठरते. यामुळे झाडांना जरा उबदार वातावरण मिळते.
पाण्याचे प्रमाणही थंडीत बदलावे लागते. या दिवसांत माती कोरडी दिसली तरी आतून ती ओलदार असते, त्यामुळे वारंवार पाणी देऊ नये. थंड पाणी झाडांसाठी वाईट ठरु शकते, त्यामुळे किंचित कोमट किंवा सूर्यप्रकाशात उबदार झालेलं पाणी वापरणं चांगलं. सकाळी पाणी दिल्यास माती दिवसभरात उब धरुन ठेवते आणि झाडांचा ताण कमी होतो. मातीवर मल्चिंग केल्यास जसे नारळाच्या करवंटीचे तुकडे, वाळलेली पानं किंवा गवत तर मुळांना थंड वार्यापासून संरक्षण मिळते आणि ओलावा टिकून राहतो.
थंडीत खत देताना जरा काळजी घेणे आवश्यक असते. जास्त नायट्रोजनयुक्त खतामुळे कमकुवत करते, म्हणून संतुलित खत किंवा सेंद्रिय कंपोस्ट अल्प प्रमाणात द्यावे. काही वनस्पतींना थेट सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो, तर काहींना फिल्टर केलेला प्रकाश. त्यामुळे थंडीच्या दिवसांत रोपं थोडीफार हलवून त्यांना योग्य प्रकाश मिळवून देणेही फायदेशीर ठरते. धुक्याच्या दिवसांत पानं ओलसर राहिली तर बुरशी वाढण्याची शक्यता असते, म्हणून पानांवर पाणी फवारणे टाळावे.
