गोविंद शिंदे
शेती परवडत नाही, अशी ओरड होत असतानाच चिंचोली येथील एका प्रयोगशील तरुण शेतकऱ्याने हे विधान चुकीचे ठरवले आहे. (Farmer Success Story)
सुभाष कौसल्ये या तरुण शेतकऱ्याने केवळ अडीच एकर क्षेत्रात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून १२० क्विंटल हळदीचे उत्पादन घेतले आहे. (Farmer Success Story)
सध्याच्या बाजारभावानुसार त्यांना या पिकातून तब्बल १८ लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळाले आहे.(Farmer Success Story)
नियोजनाची अचूक दिशा
सुभाष कौसल्ये यांच्या या यशाचे मुख्य गमक म्हणजे त्यांनी केलेले पूर्व-नियोजन.
पारंपरिक शेतीला फाटा देत त्यांनी 'बिझनेस मॉडेल' प्रमाणे शेतीकडे पाहिले.
जमीन सुपीकता : डिसेंबर महिन्यात जमिनीची खोल नांगरणी करून उन्हाळ्यात जमीन तापू दिली. त्यानंतर पुरेसे शेणखत टाकून रोटरच्या साहाय्याने जमीन भुसभुशीत केली.
बेड पद्धतीचा वापर : जून महिन्यात ४ फुटांच्या रुंद वरंब्यावर (बेडवर) हळदीची लागवड केली. यामुळे कंदांना वाढायला पुरेशी जागा मिळाली आणि पावसाळ्यात जास्तीचे पाणी निचरा होण्यास मदत झाली.
वाणाची निवड : त्यांनी बाजारात मागणी असलेल्या 'सेलम लाल' या वाणाची निवड केली.आधुनिक तंत्रज्ञान आणि खत व्यवस्थापनकेवळ लागवड करून सुभाष थांबले नाहीत, तर त्यांनी पिकाच्या प्रत्येक अवस्थेत बारीक लक्ष दिले.
ठिबक सिंचन: पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी आणि खते थेट मुळांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी ठिबक सिंचनाचा प्रभावी वापर केला.
फर्टिगेशन: ठिबकद्वारेच बेसल डोस आणि आवश्यक विद्राव्य खते दिली. यामुळे मजुरीचा खर्च वाचला आणि खतांचा कार्यक्षम वापर झाला.
तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन: पोखर भोसी येथील प्रगतशील शेतकरी उद्धव डांगे यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी खतांच्या आणि फवारणीच्या मात्रा निश्चित केल्या.
खर्च आणि नफ्याचे गणित
(अडीच एकर)सुभाष यांनी अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने खर्चावर नियंत्रण ठेवले:
तपशीलअंदाजे खर्च / उत्पन्नएकूण खर्च २ लाख रु. (मशागत, खते, औषधे, मजुरी)एकूण उत्पादन १२० क्विंटल (वाळलेली हळद)बाजारभाव १५,००० रु. प्रति क्विंटलएकूण उत्पन्न १८,००,००० रु. निव्वळ नफा १६,००,००० रु.
(टीप: स्वतः चे घरचे बेणे असल्याने बियाणांचा मोठा खर्च वाचला.)
शेतकऱ्यांसाठी यशाचा मंत्र गेल्या तीन वर्षांपासून सातत्याने हळद पिकात प्रयोग करणाऱ्या सुभाष यांच्या मते, "शेतीत केवळ कष्ट करून चालत नाही, तर त्याला नियोजनाची जोड हवी. वेळेवर खत व्यवस्थापन आणि पाणी व्यवस्थापन केल्यास कमी क्षेत्रातही बंपर उत्पादन घेता येते."
आज सुभाष कौसल्ये यांची ही यशोगाथा केवळ चिंचोली गावासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जिल्ह्यातील तरुण शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
कमी खर्चात आणि आधुनिक पद्धतीचा अवलंब करून शेती कशी फायदेशीर ठरू शकते, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे.
सुभाषने दाखवून दिले आहे की, जिद्द आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा संगम साधला तर शेती हा खरोखरच नफ्याचा व्यवसाय आहे.- उद्धव डांगे, प्रगतशील शेतकरी (मार्गदर्शक)