Natural Farming : वाढता उत्पादन खर्च, रासायनिक खतांचा अतिरेक आणि त्यातून खालावत चाललेली जमिनीची सुपीकता या दुष्टचक्रात अडकलेल्या शेतकऱ्यांसाठी आता 'नैसर्गिक शेती' आशेचा नवा किरण ठरत आहे.
हिंगोली जिल्ह्यातील रेणापूर (ता. कळमनुरी) येथील प्रगतशील शेतकरी अश्विन बळीराम पानपट्टे (पतंगे) यांनी नैसर्गिक शेतीचा यशस्वी प्रयोग करून 'विषमुक्त शेती'चा आदर्श उभा केला आहे.
रासायनिक शेतीला नैसर्गिक पर्याय
सध्याच्या स्पर्धात्मक शेतीत उत्पादन वाढवण्यासाठी रासायनिक खतांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होत आहे.
मात्र यामुळे जमिनीचा पोत खालावत आहे
उत्पादन खर्च वाढत आहे
पर्यावरणावर दुष्परिणाम होत आहेत
या पार्श्वभूमीवर अश्विन पानपट्टे यांनी पारंपरिक व निसर्गस्नेही पद्धती स्वीकारत शेतीचा नवा मार्ग निवडला.
'पूर्वी आपल्या पूर्वजांनी उन्हाळी नांगरणी व नैसर्गिक उपायांनी कीड नियंत्रण केले. तोच वारसा पुढे नेण्याची गरज आहे,' असे ते सांगतात.
घरच्या घरी तयार नैसर्गिक उपाय
अश्विन यांनी शेतात उपलब्ध संसाधनांचा वापर करून विविध नैसर्गिक औषधे तयार करण्याची पद्धत विकसित केली आहे
दशपर्णी अर्क
कडुनिंब, करंज, सीताफळ, रुई यांसह १० प्रकारच्या वनस्पतींपासून तयार होणारा हा अर्क कीड नियंत्रणासाठी प्रभावी ठरतो.
जीवामृत
शेण, गोमूत्र, गूळ आणि बेसन यांच्या मिश्रणातून तयार होणारे जीवामृत जमिनीत उपयुक्त सूक्ष्मजीवांची संख्या वाढवते व मातीची सुपीकता सुधारते.
नैसर्गिक स्टिकर
रासायनिक स्टिकरऐवजी बाभळीच्या डिंकाचा वापर करून त्यांनी फवारणीचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी केला आहे.
खर्चात मोठी बचत
नैसर्गिक शेतीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे खर्चात होणारी बचत. पानपट्टे यांच्या मते,
शेतीचा खर्च तब्बल ८०% पर्यंत कमी होऊ शकतो
बाह्य घटकांवरील अवलंबित्व कमी होते
दीर्घकालीन उत्पादन टिकाऊ राहते
मित्र कीटकांचे संवर्धन
रासायनिक फवारणीमुळे उपयुक्त कीटकही नष्ट होतात.
नैसर्गिक शेतीत मात्र ९८% मित्र कीटकांचे संवर्धन होते
कीड नियंत्रण नैसर्गिकरीत्या साध्य होते
यासाठी त्यांनी पिवळे-निळे चिकट सापळे (Sticky traps) आणि बर्ड पर्चेस (पक्षी थांबे) यांचा प्रभावी वापर केला आहे.
शाश्वत शेतीकडे वाटचाल
नैसर्गिक शेती ही केवळ खर्च कमी करणारी पद्धत नाही, तर ती पर्यावरणपूरक आणि आरोग्यदायी शेतीचा मार्ग आहे. जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवत उत्पादन मिळवण्याचा हा शाश्वत पर्याय असल्याचे पानपट्टे यांनी आपल्या प्रयोगातून सिद्ध केले आहे.
हिंगोली जिल्ह्यातील हा 'विषमुक्त शेती पॅटर्न' आज इतर शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. कमी खर्च, चांगली गुणवत्ता आणि पर्यावरणपूरक दृष्टिकोन यामुळे नैसर्गिक शेतीचा स्वीकार वाढत असून भविष्यात शेतीचा हा मार्ग अधिक बळकट होण्याची शक्यता आहे.
हे ही वाचा सविस्तर : Chighor Vegetable : 'चिघोर'ची भाजी खाल्लंय का? ही रानभाजी सध्या सुपरहिट!
अधिक वाचा : Wheat Management : गव्हाचे काड जाळताय? थांबा! 'हा' उपाय न केल्यास जमिन होईल उजाड