Vahivat Rasta : वहिवाट किंवा शेतरस्ता अडवला असल्यास, महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता १९६६ च्या कलम १४३ आणि मामलेदार कोर्ट ॲक्ट १९०६ च्या कलम ५ नुसार, संबंधित तहसीलदार कार्यालयात अर्ज करून रस्ता मोकळा करता येतो. तहसीलदार ७ ते ९० दिवसांत पंचनामा करून रस्ता मोकळा करण्याचे आदेश देतात.
वहिवाट रस्ता मोकळा करण्याची प्रक्रिया :
- तहसीलदारांकडे अर्ज : शेत रस्ता बंद झाल्यापासून तक्रार दाखल करा. यामध्ये रस्ता कुठे आहे, रुंदी, लांबी आणि पूर्व-पश्चिम/दक्षिण-उत्तर दिशा स्पष्ट करा.
- पुरावे : अर्जासोबत ७/१२ उतारा, नकाशा (गाव नकाशा), आणि रस्ता अडवल्याचे पुरावे (फोटो/व्हिडिओ) जोडा.
- पंचनामा : तहसीलदार महसूल अधिकारी/तलाठी यांना घटनास्थळी पाठवून 'पंचनामा' करतात.
- अंतिम आदेश : जर रस्ता सरकारी नकाशावर (नकाशात रस्ता नसेल तर पूर्वापार वहिवाट सिद्ध करावी लागेल) असेल आणि ती अडवली असेल, तर तहसीलदार रस्ता मोकळा करण्याचा आदेश देतात.
- पोलीस बंदोबस्त : रस्ता खुला करण्यासाठी पोलीस बंदोबस्ताची तरतूद उपलब्ध आहे.
महत्त्वाच्या गोष्टी :
पारंपरिक रस्ता : पूर्वापार वापरत असलेली वाट ही कायद्याने हक्क आहे.
शिवाचा रस्ता : गावातील अंतर्गत शेतरस्ते (शिव रस्ता) अडवता येत नाहीत.
रुंदी : शेतरस्ते सुमारे १२ फुटांपर्यंत (३ ते ४ मीटर) मोकळे केले जाऊ शकतात.
