Budit Jamin : बुडीताची जमीन (Budit Jamin) या शब्दाचे संदर्भाप्रमाणे दोन मुख्य अर्थ होतात; एक म्हणजे वारस नसलेली जमीन (निर्वंश मालमत्ता), आणि दुसरे म्हणजे प्रकल्पाखाली जाणारी जमीन (भूसंपादन)
वारस नसलेली जमीन (निर्वंश मालमत्ता)
सामाजिक आणि ज्योतिषीय संदर्भात, ज्या व्यक्तीला मुलबाळ किंवा कोणीही वारस नाही, अशा व्यक्तीच्या मालकीच्या जमिनीला 'बुडीताची जमीन' किंवा 'निर्वंश मालमत्ता' म्हटले जाते.
परिणाम : समाजात अशी समजूत आहे की, अशा व्यक्तीची जमीन किंवा संपत्ती घेतल्यास नवीन मालकाच्या कुटुंबाला अडचणी येऊ शकतात किंवा प्रगती खुंटू शकते.
उपाय : जर अशी जमीन घेतली असेल, तर त्या व्यक्तीच्या नावाने नारायण नागबली, त्रिपिंडी श्राद्ध किंवा वार्षिक श्राद्ध घालण्याचा सल्ला दिला जातो. तसेच, त्या जमिनीतून होणाऱ्या उत्पन्नाचा काही हिस्सा दानधर्मासाठी वापरणे शुभ मानले जाते.
प्रकल्पाखाली जाणारी जमीन (भूसंपादन)
सरकारी किंवा तांत्रिक भाषेत, धरण, तलाव किंवा इतर कोणत्याही जलप्रकल्पामुळे कायमस्वरूपी किंवा पावसाळ्यात पाण्याखाली जाणारी जमीन म्हणजे 'बुडीत जमीन' होय.
नुकसान भरपाई : अशा जमिनीचे सरकारद्वारे संपादन केले जाते आणि मालकाला कायदेशीर मोबदला किंवा पर्यायी जमीन दिली जाते.
पुनर्वसन : २०१३ च्या भूसंपादन कायद्यांतर्गत (LARR Act 2013), बाधित शेतकऱ्यांना पुनर्वसन आणि पुनर्स्थापनेचे हक्क मिळतात.
जर तुम्ही वारस नसलेली (निर्वंश) जमीन खरेदी करण्याच्या विचारात असाल किंवा खरेदी केली असेल, तर त्याबाबतचे कायदेशीर आणि सामाजिक नियम खालीलप्रमाणे आहेत :
कायदेशीर बाजू (Legal Aspect)
मालकी हक्क : जर एखाद्या व्यक्तीला वारस नसेल, तर ती जमीन कायदेशीररित्या सरकार जमा (Escheat) होऊ शकते. महसूल दप्तरी (७/१२ वर) अशा जमिनीवर सरकारचे नाव येऊ शकते.
खरेदी करण्यापूर्वी : जमिनीचा 'फेरफार' (Mutation Entry) नीट तपासा. मूळ मालकाचा मृत्यू कसा झाला आणि त्यानंतर कोणाचे नाव लागले आहे, याची खात्री करा.
कुटुंब प्रमाणपत्र : मूळ मालकाच्या निधनानंतर वंशावळ किंवा वारस प्रमाणपत्र (Heirship Certificate) न्यायालयातून मिळवलेले आहे का, याची पडताळणी वकिलामार्फत करा.