Budget 2026 : केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी आज संसदेत आपला सलग ९ वा अर्थसंकल्प सादर केला. १ तास २५ मिनिटांच्या या भाषणाने केवळ देशाच्या अर्थव्यवस्थेची दिशा स्पष्ट केली नाही, तर ७५ वर्षांपासून चालत आलेली एक मोठी संसदीय परंपराही मोडीत काढली. भारताचा आर्थिक प्रवास स्थैर्य, वृद्धी आणि मध्यम महागाईच्या मार्गावर असल्याचे सांगत, सीतारमण यांनी यंदा आपल्या भाषणाच्या रचनेत ऐतिहासिक बदल केला आहे.
७५ वर्षांची परंपरा खंडित : 'पार्ट बी' बनला केंद्रबिंदू
भारतीय अर्थसंकल्पाच्या इतिहासात सहसा 'पार्ट ए' मध्ये धोरणात्मक घोषणा असतात आणि 'पार्ट बी' मध्ये केवळ कर प्रस्ताव आणि तांत्रिक बाबी असतात. मात्र, यंदा निर्मला सीतारमण यांनी हा पायंडा मोडला. त्यांनी 'पार्ट बी' ला केवळ कर प्रस्तावांपुरते मर्यादित न ठेवता, भारताच्या भविष्यातील आर्थिक रणनीतीचा मुख्य आधार बनवले. देशाच्या विकासाचा 'रोडमॅप' मांडण्यासाठी त्यांनी या भागाचा प्रभावी वापर केला, जे तज्ज्ञांच्या मते भारतीय अर्थसंकल्पातील एक मोठे स्थित्यंतर आहे.
नऊ अर्थसंकल्पांचा प्रवास : कधी लांब, तर कधी आटोपशीर
निर्मला सीतारमण यांच्या नावावर भारतीय संसदेतील सर्वात प्रदीर्घ भाषणाचा विक्रम आहे. त्यांच्या भाषणांचा प्रवास रंजक राहिला आहे.
- २०२० चा ऐतिहासिक विक्रम : सीतारमण यांनी २ तास ४२ मिनिटे भाषण देऊन विक्रम प्रस्थापित केला होता. त्यावेळी त्यांची प्रकृती काहीशी खालावल्याने अखेरची दोन पाने लोकसभा अध्यक्षांना वाचावी लागली होती.
- २०१९ चा प्रवास : त्यांच्या पहिल्याच पूर्णवेळ अर्थसंकल्पाचे भाषण २ तास १७ मिनिटे चालले होते.
- २०२४ चा 'शॉर्ट' टच : २०२४ चा अंतरिम अर्थसंकल्प हा त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वात लहान (५६ मिनिटे) ठरला होता.
- आजची स्थिती (२०२६) : यंदाचे भाषण १ तास २५ मिनिटे चालले, जे गेल्या वर्षीच्या (१ तास १४ मिनिटे) भाषणापेक्षा थोडे लांब होते.
सर्वात लहान आणि शब्दांनी मोठे भाषण
- सर्वात कमी शब्दांचे भाषण : १९७७-७८ मध्ये मोरारजी देसाई सरकारमधील अर्थमंत्री हिरूभाई एम. पटेल यांनी केवळ ८०० शब्दांचे सर्वात लहान भाषण दिले होते.
- शब्दांच्या बाबतीत सर्वात मोठे : १९९१ मध्ये मनमोहन सिंग यांनी दिलेले १८,६५० शब्दांचे भाषण आजही 'वर्ड काउंट'च्या बाबतीत अव्वल आहे.
- अरुण जेटलींची नोंद : २०१८ मध्ये माजी अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी १८,६०४ शब्दांचे दुसरे सर्वात मोठे भाषण दिले होते.